Okumayan Nesil, Pahalı Kitaplar: Sessiz Kültürel Çöküş

Kitap okuma, bireyin düşünsel gelişimini destekleyen en güçlü araçlardan biridir. Ancak Türkiye’de okuma kültürü üzerine yapılan araştırmalar, bu alışkanlığın oldukça sınırlı bir kesimde yer bulduğunu gösteriyor. Özellikle son yıllarda kitap fiyatlarının hızla yükselmesi, bu sınırlılığı daha da derinleştiriyor.

Okuma Oranları Ne Diyor?

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2022 yılı verilerine göre, 15 yaş ve üzerindeki bireylerin yalnızca yüzde 31’i en az bir kitap okumuş durumda. Geri kalan yüzde 69’luk büyük çoğunluk ise hiç kitap okumuyor. Yaş gruplarına göre dağılımda, en çok kitap okuyan kesim 15-24 yaş aralığı olurken (%50), en az kitap okuyan grup yüzde 14 ile 65 yaş ve üzeri bireyler oldu.

Kitap Fiyatları Uçuşta

Kitap okuma oranlarındaki düşüşün yanında, kitap fiyatlarında yaşanan fahiş artış da dikkat çekiyor. 2022’de 50 TL’ye satılan bir edebiyat kitabı, 2024 yılına geldiğimizde 180 TL’ye kadar yükseldi. Okuma oranı düştükçe kitap fiyatlarındaki artış, zincirleme bir etki yaratıyor: Az okuyan bir toplumda kitap daha az basılıyor; az basılan kitap ise daha pahalıya satılıyor. Bu döngü, kültürel erişimi sadece belirli bir kesimin tekelinde bırakıyor.

Wattpad ve Yeni Nesil Kitaplar: Edebiyat mı, Popülerlik mi?

Kitap okuma oranını artırmak amacıyla pek çok dijital platform ve okuma kampanyası geliştiriliyor. Ancak bu projelerin ne kadar etkili olduğu tartışma konusu. Özellikle gençler arasında oldukça popüler olan Wattpad gibi platformlar, nitelikten çok niceliğe odaklanan içeriklerle edebiyat piyasasını altüst etti. Bir zamanlar gençlerin idolü olan Reşat Nuri Güntekin, Ayşe Kulin gibi yazarların yerini, içeriği sığ ama sosyal medya desteği güçlü Wattpad yazarları aldı. Bu yazarların imza günlerinde oluşan kuyruklar, neyin “çok okunduğu” ve neyin “kaliteli” olduğu üzerine düşündürüyor.

Toplumsal Hareketler Yeterli mi?

Elbette bu gidişata karşı duran güzel gelişmeler de var. Kitap kulüpleri, okuma grupları ve yerel belediyeler tarafından düzenlenen edebiyat etkinlikleri, toplumda okuma alışkanlığını yaygınlaştırmayı hedefliyor. Ancak özellikle sosyal medyanın etkisi altında olan gençlerin ve en az okuma oranına sahip 65 yaş üstü bireylerin kitapla buluşabilmesi için daha kapsamlı kültürel politikalara ihtiyaç var. Kitap sadece bireysel gelişim aracı değil, aynı zamanda toplumsal aydınlanmanın da temel taşıdır.

Okumazsak Olmaz

Okumayan bir toplum, düşünen bir toplum olamaz. Düşünmeyen bir toplum ise yönlendirilmeye açık hale gelir. Kitap sadece bilgi kaynağı değil, aynı zamanda bir bilinç kapısıdır. Türkiye’de kitap okuma oranlarını artırmak için önce kitaplara ulaşım kolaylaştırılmalı, sonra da nitelikli içeriklere yönelim desteklenmelidir. Aksi hâlde sosyal medya algoritmalarına teslim edilmiş bir edebiyat anlayışıyla kültürel değerlerimizi de hızla kaybedebiliriz.